Archief van
Categorie: Blog

Rituelen

Rituelen


Zijn rituelen goed voor jou?

Een van mijn zonen maakt op vrijdagavond een knoflooksausje klaar. Elke vrijdag opnieuw. Voor ons een markering dat het weekend is. Het geeft ons een tevreden gevoel: gezellig samen te zijn en chips of paprika in zijn zelfgemaakte sausje te dopen. Zonder dat missen we echt iets! Rituelen markeren momenten van extra aandacht in je leven: we hebben dagelijkse rituelen en rituelen op de grote momenten.
Afspreken met een drukke vriendin om samen te wandelen en daarna uitgebreid thee met elkaar drinken: het is een halfjaarlijks ritueel waarnaar ik elke keer uitkijk. Het hoort bij elkaar: die thee en dat wandelen. Het is een symboliseren van onthaasten voor ons allebei. Tijd hebben voor elkaar en voor onszelf.

Dagelijks

Elke morgen steek ik mijn kaars aan als ik ga mediteren. Een markering van een heilig – apart gezet – moment voor mij! Zonder meditatief half uurtje het ik het gevoel dat ik mezelf verwaarloos. En die kaars staat voor mij voor het licht in mijn leven. Aandacht voor het goede. Ik noem bij het aansteken van die kaars geregeld de naam van iemand die dat licht zo nodig heeft. Een wens van licht voor een ander, een klein gebed. Inmiddels heb ik bij de kaars twee zelf geschilderde iconen staan die door het licht opgelicht worden. Ik kijk ze aandachtig aan: de blik die mijn Johannes en Maria hebben verbindt mij met een wereld en een God van Liefde. Hun gezichten weerspiegelen liefde en geduld en trouw. Ze laten zich niet onderuit halen door het leed in hun leven dat hun treft door het overlijden van Jezus. Hun verhaal is universeel. Welke mens heeft niet in het leven met verdriet te maken? Zij krijgen als opdracht van de lijdende Jezus goed voor elkaar te zorgen. Die verbinding met de ander – een mens op je pad en in je leven – die maakt dat hun verhaal elke dag weer mijn verhaal is. Het is mijn eigen keuze om deze iconen neer te zetten en daar aandacht aan te besteden. En staan ze er niet – ik ben met Johannes nog bezig om hem af te schilderen – dan mis ik ook werkelijk iets. Dan voelt het leeg en kaal op die plek.

Kiezen

Iedereen kiest zijn eigen dagelijkse rituelen. En samen delen we er een aantal. De meesten van ons die een relatie hebben zullen hun partner kussen als zij of hij thuis komt of als hij of zij zelf weg gaat. Je laat even weten dat je de ander ziet en belangrijk vindt. Van een aantal rituelen zijn we ons niet meer zo bewust, omdat we ze zo vaak uitvoeren. We missen ze pas echt als we er niet meer aan toe komen. En het kan ook zijn dat we niet de tijd nemen voor rituelen: we gaan haastig onze weg en gunnen onszelf (en anderen) niet de tijd om aandachtig momenten vorm te geven. Juist in een tijd waarin we het vaak te druk hebben en soms zelfs burn-out-klachten hebben, is het goed om eens even stil te staan bij de kracht van rituelen voor onszelf. Misschien kunnen we wat rustpunten aan ons (dagelijks) leven toevoegen?

Eilandje van rust

Binnenkort hebben we weer een Ontmoeting Thuis. Deze keer over rituelen, omdat ze je helpen bij leven leiden in balans. Eigenlijk kan geen mens zonder rituelen, denk ik. Je steekt een kaarsje aan bij een foto van een overledene, je brengt een toast op een jarige uit, je tuigt een kerstboom op, je laat je huwelijk inzegenen en je bereidt een uitvaart voor een geliefde met aandacht voor. En er zijn nog tal van rituelen die we uitvoeren. Dat doen we niet altijd even bewust; we kunnen ze al lang hanteren. Maar er is een moment geweest waarop we een keuze hebben gemaakt. We hebben bepaald dat we aandacht willen besteden aan iets specifieks. En we bepalen daar zelf onze vaste momenten voor. Dat werkt ook goed voor onszelf: het geeft rust om tijd vrij te maken voor wat een plek verdient in je leven. Je geeft er daardoor meer aandacht aan en je beseft op zo’n moment weer wat het voor je betekent. Een eilandje van rust in ons vaak zo drukke bestaan!

Je eigen invulling

Je eigen invulling

Maria en Johannes (in ontwikkeling)

Verrast door eigen werk

Sinds juni ben ik in de ban van het schilderen (ook wel ‘schrijven’ genoemd) van iconen. Ik heb toen meegedaan met een intensieve schilderweek onder leiding van een professioneel iconenschilder uit Roemenië. Het schilderen van iconen deed me veel. Schilderen doe ik al veel langer. En dan denk ik niet aan het schilderen van al die deurposten, trappen en deuren. Maar dan aan heel verschillende werken op papier en linnen die ik vooral op schildercursus gemaakt heb. Soms was ik verrast door het resultaat. Maar zó verrast als ik werd door mijn eerste icoon, heb ik het nog niet eerder meegemaakt. Dat wat je zelf opbouwt door geduldig laag voor laag te schilderen, dat wat door je eigen aandacht ontstaat: dat dát jou aan gaat kijken met een liefdevolle blik! Dat is bijzonder!

Proces

Je bouwt met veel geduld aandachtig het beeld – de icoon – op. Met zachte materialen: marterharen penselen en soepele verf – pigmentpoeder aangemaakt met eigeel-emulsie – op een glad afgeschuurde gekalkte houten plank. Je beweegt mee met het beeld dat je neerzet: snelle halen, anders streept de verf. Elke laag moet goed drogen, anders trekt je schilderwerk weer open. Je kunt het niet haastig doen! Alles vraagt zijn eigen tijd. De plank alleen al was een geduldklus: twaalf lagen kalk steeds opnieuw laten drogen en bijschuren tot een superglad oppervlak.

Goud

Dat schilderwerk breng je pas aan nadat je eerst goud hebt gelegd. Een zeer secuur werkje met flinterdun bladgoud. Dat stralende goud is de basis van de icoon. Het staat voor het goddelijk licht dat de mens die je schildert omgeeft. Vanuit dat licht groeit de icoon. Je schildert de donkere kleuren van gezicht en kleding in vlakken op de plaat. Die licht je daarna steeds meer op met een lichtere laag. En uiteindelijk komen daarop de details. Vooral de ogen zijn belangrijk! Het wordt een mens met ogen die je aankijken: sprekende ogen. Ze vertellen een verhaal van het leven. Leven met geduld, erbij blijven, niet weglopen voor wat moeilijk is. Een leven van ZIJN, een bestaan in liefde hier en nu.

Zelf een icoon?!

Zo ben ik nu een nieuwe icoon aan het schilderen en besef ineens dat ikzelf zo’n icoon ben. Een beeld van liefde en geduld dat steeds meer invulling en glans krijgt. Mensen zijn iconen. Beelden van een geleefde werkelijkheid. Zo door de tijd heen krijgt een mens met liefde, geduld en aandacht zijn of haar bijzondere uitstraling. Dan licht een gezicht op dat een andere mens met rust en aanwezigheid vervult.

Verbinding

Verbinding

Uitdaging

In juni heb ik meegedaan met een iconen-schilderweek in kasteel Hernen. Een prachtige locatie, een bevlogen docent: een Roemeense iconenschilder, aardige medecursisten en ikzelf die op ontdekkingsreis ging… Hier kwam ik terecht nadat ik met iemand in gesprek kwam die zelf al meer dan 20 jaar in zijn vrije tijd iconen schildert. Sinds zijn kennismaking hiermee is de icoon iets dat bij zijn leven hoort. De icoon heeft zelfs zijn huiselijke sfeer veranderd. Ik wilde wel graag meedoen met zo’n cursusweek. Ik was benieuwd of ik zelf zou kunnen komen tot de overgave aan een schilderproces, waarbij het niet gaat om je eigen expressie. Het gaat om het schrijven – aandachtig schilderen – van een icoon zoals die al eeuwen wordt geschilderd. En zo deze haar verhaal te laten spreken. Een experiment voor mijzelf dat mij in meer in verbinding bracht. Met wat of wie? Lees dat hieronder!

Aan het werk

De icoon boeit mij al jaren. Wat brengt mensen ertoe ze met veel geduld en overgave te schilderen, te ‘schrijven’ en wat doet het met hen? Ik wilde er ook eens aandachtig mee bezig zijn, mij overgeven aan deze wijze van schilderen.
En zo gebeurt het dus. Ik verzamel de benodigde materialen en penselen. En ga met de foto van een icoon en schildersaanwijzingen van start. Ik ga Maria schilderen. Maria uit een icoon van Maria en Johannes. De icoon die hen laat zien als zij de opdracht van Jezus aan het kruis krijgen om er voor elkaar te zijn (Joh. 19:25-27), elkaar te steunen en helpen een goed leven te hebben.
Het schilderen is een wonderlijk proces. Je begint met de donkere vlakken en zet er daarna lichtere lagen overheen. Dat doe je met een soepel penseel en zachte verf. Die meng je zelf door pigmentpoeder aan te maken met een eigeel-mengsel (eitempera). Je strijkt de verf over het gladde paneel dat je voorbewerkt hebt met diverse lagen kalk. Aandachtig breng je zo verschillende dunne lagen over elkaar. En op een gegeven moment ga je de details invullen. Lees verder onder de foto!

Blijvende verbinding

En er gebeurt met mij in dit proces iets bijzonders: ineens gaat dat wat ik aan het schilderen ben míj aankijken! Met een liefdevolle en geduldige blik. Er zit rust in.
Ook na een aantal weken na het schilderen merk ik: Het heeft mij zo gepakt, gegrepen dat het mij niet meer loslaat. Het is anders dan aan een gewoon schilderij werken zoals ik gewend ben. Het brengt mij in contact met de bron van Liefde. Het heeft iets tastbaars van een eeuwige waarde en van het mens-zijn. Voor mij communiceert het ook iets goddelijks. En zo ben ik met mijn eigen icoon plotseling in gesprek met God en met mijzelf. En dat is nu juist de functie van iconen die ze door de eeuwen heen hebben. Ze zijn uitnodigingen om al kijkend met God en Christus en zeker ook met jezelf in gesprek te gaan.

Mooi hoe het kan werken! Via een ontmoeting met iemand – in dit geval een gesprek met iconenschilder Piet – kom je op het spoor van inspiratie. De ander kan je zomaar helpen om zo beter je eigen weg te vinden. Ontmoetingen kunnen zo waardevol zijn met mensen die hun eigen gedrevenheid hebben, zich laten voeden door hun inspiratiebron, hobby’s, interesses en hun eigen talenten. Daarbij heeft iedere mens ook zo zijn en haar eigen vragen en verlangens. Het is zo mooi als je juist in de ontmoetingen met anderen daar zelf weer verder mee komt. Zo worden mensen meer mens en gaat de liefde meer stromen. Zo krijg je meer verbinding met jezelf, elkaar en het/de Eeuwige.

Een mooie zomer gewenst, thuis en op vakantie, met veel boeiende en verrijkende ontmoetingen!

Hartelijke groeten,
Annet Hogenbirk