Archief van
Categorie: Blog

Uit het leven gegrepen

Uit het leven gegrepen

Nieuwjaarswandeling 2022 aan de kust

Starten aan zee

Het nieuwe jaar was voor mij veelbelovend begonnen. Ik had er alle vertrouwen in. Ik zat goed in mijn vel. Met onze twee zonen reisden we op de eerste dag van het jaar af naar Haarlem. We pikten mijn jongste broer op en gingen daarna naar Parnassia aan Zee. Heerlijk om het jaar te beginnen aan zee. Voor mij – ik ben geboren en getogen in Haarlem – iets waar ik blij van word. Na een mooie wandeling over het strand en door de duinen kwamen we bij mijn moeder aan. Sinds het overlijden van mijn vader in 2009 woonde ze er alleen. Ze woonde nog altijd zelfstandig thuis op haar achtentachtigste. Hoewel, zelfstandig? Mijn jongste broer kookte sinds haar laatste val en verblijf in het verpleeghuis dagelijks voor haar. Ze had thuiszorg en praktische hulp van de kinderen. Tenminste, voor zover ze dat toeliet. Mijn moeder was daar niet gemakkelijk in. Ze had niet zoveel vertrouwen in anderen. En dat maakte ook mijn band met haar niet gemakkelijk.

Leven met beperkingen

Ze was een paar maal gevallen met een breuk tot gevolg. En moest daarna een revalideren in het verpleeghuis. Het was de bedoeling dat ze er thuis verder mee aan de slag ging. Maar dat deed ze amper. Haar mobiliteit nam ernstig af en ze kwam vrijwel niet meer buiten. Ze had ook weinig adem: een longprobleem dat niet opgelost kon worden. Op termijn zou ze aan de zuurstof moeten. Met deze handicaps woonde ze in het huis waar ze eind jaren 50 met mijn vader was ingetrokken. Een heel onpraktisch huis met veel trappen. Na de eerste botbreuk hadden wij als kinderen het laten voorzien van een traplift. Dat hielp. Maar veel comfort was er niet.

Machteloosheid

Vaak maakte ik mij zorgen om haar. Maar (vrijwel) even vaak wees ze hulp of meedenken af. En ook op die eerste dag van het jaar merkte ik het weer: ik mocht niks voor haar doen. Ze was erg kortademig en nogal afwezig. ‘Zou u niet eens een afspraak met de longarts maken?’ opperde ik. Maar ze vond dat niet nodig. In de auto naar huis en later die week voelde ik me verdrietig: zo machteloos. Je wilt je moeder niet zo achterlaten. Je wilt dat ze de zorg krijgt die ze nodig heeft. Maar als ze niet wil, dan wil ze niet. Vrijdags sprak ik met mijn oudste zus. Ook zij maakte zich zorgen. We bedachten dat we misschien via de huisarts een ingang bij haar konden vinden. Maar als ze aan de zuurstof zou moeten dan zou dat het einde betekenen van thuis wonen. En verhuizen wilde ze voor geen goud. Mijn jongste broer ging er met haar over praten. De huisarts mocht langskomen. Maar dat bleek de dag erna niet meer nodig te zijn.

Niet nòg eens

Zondagmorgen 9 januari werd ik door hem gebeld. Hij vertelde: ‘Mamma is overleden.’ Ze was die morgen door de zorghulp gevonden. Ze lag half op bed. Ze was zich aan het omkleden geweest. Vredig lag ze daar met haar ogen en mond gesloten en een vriendelijke uitstraling op haar gezicht. Het was over. Volgens de schouwarts had ze geen pijn gehad. Naar mijn gevoel was dit een genadige dood. Haar was veel leed bespaard: niet nòg eens een val en nòg een keer een pijnlijke breuk en nòg eens naar het ziekenhuis en verpleeghuis.

De tijd staat stil

Plotseling staat zo de tijd voor mij stil. Ineens staan de plannen die ik gemaakt had op afstand. Even weet ik het niet. Wat ga ik dit kwartaal doen? Waarvoor heb ik de energie en de inspiratie? Ik weet het niet. Door vrienden en familie te spreken begin ik al weer wat meer te zien wat er in mijzelf omgaat. En ik heb een grijzig gevoel dat rouw is. Maar ik voel me ook rustig. Ik had een nogal gecompliceerde relatie met mijn moeder. En ik voel dat er voor haar rust is gekomen. De rust en vrede die ik haar ook in leven zo gunde. Maar wat haar overlijden nu voor mij betekent? Ik weet het niet. De tijd zal het mij leren.

Vertrouwen

Ik ben toch wel weer aan het werk, maar anders. Ik begeleid een man van bijna 93 jaar die waarschijnlijk binnenkort gaat overlijden. Met hem heb ik al een paar jaar persoonlijke begeleidingsgesprekken. Voor hem was de aanleiding voor deze gesprekken een vraag of ik als hij zou sterven zijn uitvaart wilde doen. Maar al tijdens het eerste gesprek merkte hij dat hij vooral over zijn leven wilde praten. We spraken vaak over wat zijn leven de moeite waard maakte: vooral het ervaren van verbonden te zijn met anderen, in het bijzonder met zijn kinderen en ook met zijn ex-vrouw met wie hij na jaren nog steeds contact had. Over de pijnlijke kanten van zijn leven durfde hij ook te spreken. Hij vertrouwde mij volledig – zo anders dan mijn moeder die zich nooit bloot gaf. Het hielp hem zijn relaties te verbeteren. En ook lukte het hem om beter om te gaan met de toenemende beperkingen die zijn hoge ouderdom met zich meebracht. En samen waren we ook in gesprek over zijn zoeken naar wat geloven in God voor hem betekende. Hij was ermee opgegroeid en het had hem nooit losgelaten, maar geloven was voor hem niet meer aan de kerk en dogma’s gekoppeld. Tot nu toe heb ik hem kunnen steunen omdat ook ik mij verbonden voel met God en hem/haar als IK BEN ER ervaar. Juist nu hij zijn einde voelt naderen heeft hij aan die nabijheid behoefte.

Uit het leven gegrepen

Het gebeurde mijn moeder en ook mijn cliënt verwacht binnenkort te sterven. Een overgang naar de vrede. En ikzelf ben aan het doen wat mij ook vrede geeft. Gesprekken, stilte, wandelen, wat opruimen en het afmaken van een kleine Moeder-Gods-icoon en het opzetten van een nieuwe icoon. Daarmee bezig zijn werkt als balsem voor mij ziel. Zo is God als Liefde in mijn leven aanwezig.

Moeder Gods Icoon gemaakt door Annet Hogenbirk
7×14,5 cm, 23 krt. goud, eitempera op hout

Kerkelijk belast en toch met geloof bezig

Kerkelijk belast en toch met geloof bezig

Annet Hogenbirk

Ik ben opgegroeid in een kerkelijk gezin. Wat ik van de orthodoxe protestantse christelijke kerk waarvan ik lid was heb meegekregen, ervaar ik voor een belangrijk deel als zware ‘ballast’. Ik denk daarbij aan het negatieve mensbeeld, de discriminatie van vrouwen en geen eigen mening mogen hebben. En de leer waarin de zondigheid van de mens, het lijden van Jezus Christus en zijn bloed als verzoening voor de zonden centraal stonden. Hiermee ben ik tijdens mijn hele jeugd in de kerk belast (twee kerkdiensten per zondag). Toch ben ik vanaf jonge leeftijd – ik denk dat ik een jaar of zeven was – ervan overtuigd dat God Liefde is. Ik heb me nooit kunnen voorstellen dat het waar was wat ik als dogmatiek in mijn kerk te horen kreeg. Maar ik had er wel veel last van dat er thuis en in de kerk weinig aandacht was voor wie ik was. Al in de onderbouw van de middelbare school besloot ik dat ik theologie ging studeren. Ik wilde ontdekken hoe het wél zat en ik wilde graag met en voor mensen en hun welzijn gaan werken. Het verhaal van een liefhebbende God die aandacht voor mij had was vanaf mijn vroege jeugd een dragende kracht voor mij en heeft mij veel steun gegeven.

Zin in mijn Leven

Ik ging dus theologie studeren en na mijn doctoraalstudie en de kerkelijke beroepsopleiding ben ik in één gemeente als predikant bevestigd. Ik vond het een enorme klus om als predikant de trekker van een van oudsher agrarische dorpsgemeente te zijn. Ik raakte er na enkele jaren burn-out en vertrok met mijn man en pasgeboren zoon naar een huurhuis in de buurt van zijn werk. En daar ben ik me gaan bijscholen op het gebied van PR en voorlichting en werd onze tweede zoon geboren. Vervolgens ben ik aan het werk gegaan in het bijzonder pastoraat, omdat pastoraal werk toch weer kriebelde. Jarenlang werkte ik in de zorg (verpleeg- en bejaardenhuis) en was er voor mijn kinderen die vanwege hun autisme extra zorg en aandacht nodig hadden. Steeds sterker werd mijn behoefte om meer aan het inspireren en coachen van mensen te kunnen doen. Daarom ben ik vanaf 2008 ZZP-er op het gebied van zingeving geworden. Ik startte toen mijn eigen praktijk voor levensbegeiding Zin in mijn Leven. Mijn missie was toen en is nog steeds: samen werken aan een liefdevolle samenleving.

De Liefde: een gemeenschappelijke bron

Door de jaren heen merk ik dat er heel veel verschillende mensen bezig zijn een bijdrage te leveren aan een liefdevolle samenleving. En er is een grote variatie in hoe ieder daarvoor haar of zijn inspiratie opdoet. Via verschillende tradities van christelijk geloof en andere religies/levensbeschouwingen en meditatievormen, cursussen, vieringen en literatuur kun je op dezelfde waarden uitkomen. Wat we gemeenschappelijk hebben is de bron: de Liefde (met een hoofdletter omdat ik haar als iets goddelijks ervaar). Daar waar Liefde is, is aandacht en beweging. Daar is ruimte om te zijn en te leven en zijn er mogelijkheden om breuken in je leven te herstellen. Je komt tot verbinding; allereerst met jezelf (je wordt heel/heler dan je was) en je krijgt (meer) verbinding met anderen en je leefomgeving, de natuur en de wereld in het groot.

Inspirerend werk

Wat voor mij momenteel mijn belangrijkste werkzaamheden zijn:

  1. schrijven van inspiratiemateriaal, met name retraites
  2. begeleiden van inspiratie-ontmoetingsgroepen
  3. coachen van individuele cliënten
  4. schilderen van iconen
  5. voorgaan in vieringen (op zondag in een kerk; bij een uitvaart).

Zelf haal ik veel inspiratie uit mijn meditatiemomenten, ontmoetingen met anderen, voorbereiding van vieringen en bijscholing en literatuur. Elke dag besteed ik aan meditatie minimaal een half uur. Stilte, lezen van een Psalm, stilstaan bij een stukje Bijbelverhaal en schrijven van wat er in mij naar boven komt: ik ervaar het als waardevol en inzichtgevend. En er ontstaat terwijl ik schrijf nog wel eens een kort gebed in mij. Ik ervaar waar mijn verlangen naar uitgaat, wat er botst, waar ik kracht voor nodig heb of juist waar ik blij van word. En het fijne is dat ik daarmee vaak anderen ook weer kan ondersteunen.

Vertrouwen en overgave

Sinds drieënhalf jaar schilder ik iconen. Het is iets wat mij sinds ik hieraan begonnen ben niet meer loslaat. Eerder heb ik lessen in portretschilderen en vrij tekenen en schilderen gevolgd. Maar het schilderen van iconen kom ik iets anders, iets heel moois en puurs in mij zelf tegen. Het schilderen van een icoon is voor mij een proces van vertrouwen en overgave. Ik geef het beste van mijzelf. Mijn mondhoeken trekken omhoog bij het schilderen met mijn zachte marterharen penseel en ei-tempera op het gladde gekalkte paneel. In het begin lijkt het nog niks te worden: de donkere basisvlakken – die de ondergrond van de icoon vormen – hebben totaal geen uitstraling. Je moet erop vertrouwen dat het iets kan gaan worden. Ik vind het heerlijk om zelf de pigmenten te mengen met een eigeel-mengsel en er geduldig laag voor laag mee op te bouwen. En wat vooral bijzonder is, is dat de icoon op een gegeven moment tot leven komt. Wanneer ik de ogen zó heb geschilderd dat ze én mij aankijken én contact lijken te maken met een andere werkelijkheid, als er verbinding zichtbaar is met de ‘hemel’.

De goddelijke kant van mensen verbeeld

Elke volgende icoon die ik schilder wordt mooier en sprekender. Ik zie in de Christus-iconen die ik heb geschilderd een ontwikkeling in de blik. Mijn nieuwste Christus-icoon kijkt mij liefdevol en aandachtig aan. Mijn iconen volgen mijn innerlijke ontwikkeling of misschien is het wel omgekeerd en volgt mijn innerlijke ontwikkeling mijn iconen. Er gebeurt iets moois en liefdevols. En ik ervaar in mijzelf een toename van geduld en vertrouwen. En dat heeft niet alleen met de groei van schildervaardigheden te maken, maar het is ook een ontwikkeling in mijn zijn, in hoe ik mijzelf en mijn leven ervaar.

Nog altijd vind ik het bijzonder dat ik met mijn kerkelijke achtergrond iconen ben gaan schilderen en er zoveel aan beleef. Ik ben zwaar protestants opgegroeid, zonder beelden en zonder kunst. En juist het verbeelden van een goddelijke kant in mensen – zoals ik iconen ervaar – laat mij niet meer los.

Wat zin heeft en geeft

Wat zin heeft en geeft

Op pelgrimage gaan

Heb jij ook zoveel last van alle negatieve berichten in de krant en de rampbeelden op de tv? Ik wel! Ze geven me – als ik niet oppas – een moedeloos gevoel. Waar je ook kijkt zijn er problemen. Het nieuws werkt intimiderend. En hoeveel positieve invloed kun je nu zelf op al die problemen uitoefenen? Het lijkt alsof dat bijna onmogelijk is. Ik zeg ‘bijna’ want ik ben ervan overtuigd dat er een andere werkelijkheid is die groter is dan wie en wat wij als mensen zijn.

Om los te komen van al die negatieve prikkels helpt het om te pelgrimeren. Op weg te gaan naar een voor jou ‘heilig’ doel. Je kunt letterlijk de wandelschoenen aantrekken en op weg gaan naar bijvoorbeeld naar Santiago de Compostella wat steeds meer mensen doen. Zo stappen ze uit de dagelijkse sleur en doen ze nieuwe inspiratie op. Maar je kunt ook thuisblijven en daar pelgrimeren!

Ik kies voor een hybride vorm: ik wandel én ik schrijf. Minimaal tweemaal per jaar schrijf ik een soort pelgrimageboek en publiceer het digitaal in een serie afleveringen. Momenteel ben ik bezig met het materiaal voor de adventsretraite (retraite=een bezinningsperiode voor jezelf). Het is zoektocht naar wat wezenlijk is in het leven naar wat zin heeft en geeft. Eerst via mijn eigen ervaringen en inzichten en dan gecombineerd met wat ik aan kunstuitingen van anderen daarbij op internet vind. Het is een route naar een soort vervulling. Het geeft een goed gevoel, en – wat veel belangrijker is – een beleving van stukjes vrede in jezelf, in je omgeving en in de wereld. Het helpt aandachtig aanwezig te zijn, volop mens te zijn. Dat merk ik zelf en dat merk ik steeds opnieuw bij mensen die aanhaken bij de retraites die ik organiseer.Stil zijn en verbinding ervarenJe kunt in verbinding komen met een andere, hoopvolle en inspirerende werkelijkheid. Je moet dan ook wel eens stil worden. Je kunt je oefenen je gedachten stil te laten worden. Ze kunnen tot stilstand komen net als de snelweg die tijdens de lockdown even stil werd.
Als je het drukke verkeer in jezelf laat afnemen en het stiller laat worden, kom je thuis bij jezelf en hoor en zie je andere dingen. Je krijgt aandacht voor wat er speelt: er komt ruimte voor verlangens en ook ruimte voor teleurstelling en verdriet. Het mag er allemaal zijn. Je hoeft er geen oordeel aan te verbinden: het ís er. En daarmee komt er meer rust. En soms wordt het ook echt stil. (Lees verder onder de foto).

Onderweg zijn betekent ook: nieuwe inzichten opdoen (foto © Annet Hogenbirk)

In die stiltemomenten kun je steeds vaker contact te maken met een hoopvolle bron. Je kunt je verwonderen over iets moois in de natuur. Of je focust een paar woorden uit een gedicht of op iets dat iemand je zei. Of je gaat in gesprek met een verhaal dat je leest. Zo kan ik de beeldende verhalen die ik lees bij mijn meditatiemomenten bij mijzelf binnen laten komen en ga ik er iets van mijzelf in herkennen.
In die (meestal Bijbel-) verhalen komen mensen voor die net als jij en ik op weg zijn. Ze hebben plannen om een goed bestaan te realiseren. Ze willen succesvol zijn en gelukkig. Maar ze hebben ook angsten en ze hebben weet van hun eigen beperkingen en fouten. Zij zijn ook bij tijden eenzaam en kunnen worstelen met wat hun overkomt.

Vind jij het leven soms ook een puzzel?

Hoe kom je goed vooruit? Wat daarbij belangrijk is, is dat je vertrouwen hebt. Vertrouwen in de ander, in wie je zelf bent en in wat je doet. Dat datgene wat je doet de moeite waard is. Meditatieve momenten – eilandjes van rust – bieden focus. Ze helpen je er zicht op te krijgen dat jij en ik het verschil kunnen maken in het leven van alledag. In kleine, concrete dingen en soms ook in grote(re). En ze kunnen je laten zien dat er is een dragende kracht is in ons bestaan: een Bron van Liefde die in iedere mens stromen kan. Ikzelf ervaar die in hoe God in de Bijbel wordt omschreven met de naam IK BEN ER (JHWH). Als wij ook ik-ben-er (aandachtig aanwezig) zijn voor de ander komt het helemaal goed met onze wereld!

Voor deze mensen schrijf ik:
Voor mensen die net als ik onderweg zijn. Die het aandurven hun eigen ideeën en standpunten te verkennen. Die deze ook kunnen bijstellen of veranderen en ook afstand van durven nemen van wat niet (meer) werkt en nieuwe inzichten opdoen. Mensen die er voor openstaan om door het goede en de Liefde geraakt te worden en dit ook kunnen/willen leren ontvangen.
Zelf zoek ik en maak graag ruimte voor wat ertoe doet. Ik hou ervan dat samen met anderen verder te verkennen. Daarbij deel ik ook graag mijn inspiratie en creativiteit. En ik zie wat ik creëer en organiseer vooral niet als zweverig – mocht je dat denken – het gaat om met Liefde en aandacht aanwezig zijn in het hier en nu. Dan ga je ook (steeds meer) doen wat het leven – ook van anderen – de moeite waard maakt!

Annet Hogenbirk

Lees meer over activiteiten van Annet die te maken hebben met haar schrijven en inspireren op https://www.zininmijnleven.nl/inspiratie/